Σάββατο, 8 Νοεμβρίου 2014

από τους Γεωμετρικούς στους Αρχαϊκούς χρόνους

Γεωμετρικοί χρόνοι  11ος αι. - 8ος αι. π.Χ.


Ο όρος γεωμετρικός δόθηκε στη τέχνη αυτής της περιόδου, γιατί τα αγγεία διακοσμούνται με γεωμετρικά μοτίβα π.χ. τρίγωνα, ρόμβοι, κύκλοι, μαίανδροι. Ακόμη και οι μορφές αποδίδονται με γεωμετρικό τρόπο, έτσι ώστε το ανθρώπινο σώμα μοιάζει με τρίγωνο. Ο αγγειογράφος ζωγραφίζει σύμφωνα με την παράδοση, αυτό που ξέρει κι όχι αυτό που βλέπει. Το χρώμα που χρησιμοποιείται είναι το μαύρο. Από τα πιο αντιπροσωπευτικά δείγματα της Γεωμετρική εποχής οι πολύ μεγάλοι αμφορείς  και κρατήρες που έμπαιναν πάνω σε τάφους ως "σήματα"(ενδείξεις).
Αττικός γεωμετρικός αμφορέας 775-750 π.Χ. αποδίδεται στο ζωγράφο του Διπύλου. ύψος 162 εκ. βρέθηκε στη περιοχή του  Κεραμεικού στην Αθήνα

Λεπτομέρεια από το προηγούμενο αγγείο όπου εικονίζεται μια σκηνή θρήνου. Γυναίκες αριστερά και δεξιά από τον νεκρό υψώνουν τα χέρια σε ένδειξη πόνου, ενώ μπροστά από το νεκρό άλλες τέσσερεις μορφές θρηνούν

Η γλυπτική της γεωμετρικής περιόδου είναι περιορισμένη σε παραγωγή και ακολουθεί τα χαρκτηριστικά της ζωγραφικής στα αγγεία: Το τριγωνικό στήθος, τα ελαφρά λυγσμένα γόνατα το αποστρογγυλεμένο κεφάλι


Ο ιππέας-Ηνίοχος, 700 π.Χ. περίπου, Θήβα, Βοιωτική παραγωγή, χαλκός, Υ.: 12,10 εκ. Απόκτημα, 1898. Τμήμα Ελληνικών, Ετρουσκικών και Ρωμαϊκών Αρχαιοτήτων


Η χρήση των φθαρτών υλικών στην οικοδομική, και το γεγονός ότι χτίζονται στη συνέχεια άλλες πόλεις επάνω στις ίδιες θέσεις, είχε σαν αποτέλεσμα να μην έχουμε ευρήματα κτισμάτων αυτής της περιόδου. Ξεχωρίζει και αποκτά ιδίαιτερη σημασία ο ναός της Ήρας στη Σάμο το 800 π.Χ. γιατί θεωρείται ο πρώτος ελληνικός ναός κατασκευασμένος από πέτρα, και όχι ξύλο.

από τους πρώτους πέτρινους ναούς στον Ελληνικό χώρο, ο Ναός της Ήρας στη Σάμο, 8ος αι. π.Χ.

Αγάλματα  κορών από το χώρο κοντά στο ναό της Ήρας στη Σάμο
Ο ναός στην ελληνική αρχαιότητα ήταν η κατοικία του θεού, το κτήριο που στέγαζε το λατρευτικό άγαλμα μιας ή περισσότερων θεοτήτων, και όχι ο χώρος συνάντησης των πιστών, όπως στο χριστιανικό κόσμο. Γιαυτό και το σχέδιο του είναι μιά εξέλιξη του Μυκηναϊκού μεγάρου δηλαδή μιά κατοικία.  Οι πιστοί συγκεντρώνονταν στο χώρο έξω από το κτήριο του ναού, όπου βρισκόταν και ο βωμός για την προσφορά θυσιών και την άσκηση της λατρείας. Για να προστατεύονται οι πιστοί από τις εναλλαγές  του καιρού, τον ήλιο, ή από ξαφνικές βροχές, προστέθηκε εξωτερικά και περιμετρικά του ναού μιά σειρά από κίονες, που ονομάστηκε "πτερό" ή "περίσταση", και οι ναοί αυτοί "περίπτεροι". 
Τα μέρη του ναού του είναι ο  κυρίως ναός που ονομάζεται σηκός και στέγαζε  το λατρευτικό άγαλμα, ο πρόναος που είναι ο μικρός χώρος μπροστα από το σηκό, ενώ ο οπισθόδομος είναι αντίστοιχος με το πίσω μέρος του ναού και συχνά χρησίμευε ως θησαυροφυλάκιο.

τα μέρη του αρχαίοου ελληνικού ναού

Οι δύο αρχιτεκτονικοί ρυθμοί που διαμορφώνονται αυτή τη περίοδο είναι ο δωρικός και  ο ιωνικός. Ο δωρικός συναντάται κυρίως στη Πελοπόννησο, τη Δυτική Ελλάδα και τη Μεγάλη Ελλάδα. Χαρακτηρίζεται από λιτότητα, στοιβαρότητα και αυστηρότητα. Ο ιωνικός συναντάται τα νησιά του Αιγαίου και τη Μικρά Ασία, και χαρακτηρίζεται από λεπτότητα και μεγαλύτερη διακοσμητική διάθεση. Δείτε τις διαφορές Δωρικού με Ιωνικού ρυθμού εδώ.

Δωρικός ναός της Ομόνοιας, 6ος αι. π.Χ., Ακράγαντας, Κοιλάδα των ναών, Σικελία
 
Ιωνικός ναός, Ερέχθειο, 5ος αι. π.Χ. Ακρόπολη


Αρχαϊκοί χρόνοι  7ος αι. και  6ος αι. π.Χ.


Η περίοδος ανάμεσα στη Γεωμετρική και τη Κλασική  εποχή ονομάστηκε Αρχαϊκή. Ειδικά στη τέχνη του 7ου αι. πΧ. δόθηκε ο όρος Ανατολίζουσα εξαιτίας των επιρροών που δέχτηκε από την Ανατολή και την Αίγυπτο. Στην αγγειογραφία έχουμε μείωση των γεωμετρικών σχημάτων και επικράτηση των μυθολογικών θεμάτων με λιοντάρια σφίγγες, γρύπες, και διάφορα φυτικά μοτίβα. Το σημαντικότερο κέντρο αγγειοπλαστικής και αγγειογραφίας ήταν η Κόρινθος

Το 625 π.Χ. δημιουργείται στην Αθήνα μια ιδιαίτερη τεχνοτροπία που ονομάστηκε μελανόμορφος ρυθμός, που ανταγωνίστηκε στις αγορές τη Κορινθιακή αγγειοπλαστική.Ονομάστηκε έτσι γιατί οι μορφές γίνονται μαύρες, ενώ το υπόλοιπο αγγείο διατηρεί το κόκκινο χρώμα του πηλού. Οι λεπτομέρειες γίνονται με χάραξη, και κάποια σημεία χρωματίζονται με λευκό, η βαθυκόκκινο μενεξεδί

Ηρακλής και κένταυρος Νέσσος σε ταφικό μελανόμορφο αμφορέα του ζωγράφου του Νέσσου, περ. 620-610 π.Χ.

Το 525 π.Χ. εμφανίστηκαν τα ερυθρόμορφα αγγεία από το διάσημο εργαστήριο του Εξηκία. Στη τεχνική αυτή που εξαπλώνεται ταχύτατα οι μορφές κρατούν το χρώμα του πηλού, το φόντο βάφεται με μαύρο χρώμα και οι λεπτομέρειες ζωγραφίζονται με πολύ λεπτό πινέλο.
Έτσι, ο ζωγράφος μπορεί να αξιοποιήσει το βάθος, τους όγκους και τις επιφάνειες των ανθρώπινων σωμάτων, που είναι άλλωστε και το κυρίαρχο θέμα με καλύτερη απόδοση του σώματος, πιο ρεαλιστικά πρόσωπα, έμφαση στα συναισθήματα των ηρώων. Ο Σωσίας είναι ο πρώτος καλλιτέχνης που απεικονίζει το μάτι προφίλ και όχι όπως είχε επηρεαστεί όλη η τέχνη της εποχής από τους Αιγυπτίους με το μάτι μετωπικά


λεπτομέρεια ερυθρόμορφου αγγείου
Κατά τον 7ο αιώνα π.Χ., φαίνεται πως επανεμφανίστηκε η ζωγραφική μνημειακού χαρακτήρα, η οποία είχε στο παρελθόν μία σημαντική παρουσία στη μινωική Κρήτη, τη Σαντορίνη και τα ανάκτορα του μυκηναϊκού κόσμου. Σύμφωνα με τον ανασκαφέα του ναού του Ποσειδώνα στην Ισθμία (γύρω στο 670 π.Χ.), οι εξωτερικοί τοίχοι του ναού ήταν κοσμημένοι με μεγάλες ζωγραφικές συνθέσεις, που όμως έχουν σωθεί ελάχιστα.

Τα πρώτα πραγματικά ζωγραφικά έργα που γνωρίζουμε από την αρχαϊκή περίοδο είναι οι πήλινες μετόπες από το ναό του Απόλλωνα στο Θέρμο της Αιτωλίας οι οποίες παρουσιάζουν πολλές ομοιότητες με την κορινθιακή αγγειογραφία της εποχής, αν και καλύπτουν μία ευρύτερη χρωματική κλίμακα, και χρονολογούνται γύρω στο 530 π.Χ.

Πομπή για Θυσία 540 - 530 π.Χ., βρέθηκε στο σπήλαιο Πιτσά της Κορινθίας. Είναι ξύλινος πίνακας που παριστάνει ιερή πομπή για θυσία. Οδηγεί μια γυναίκα που κρατάει την οινοχόη, ακολουθούμενη από ένα αγοράκι με τον αμνό. Η πομπή μόλις φτάνει στον βωμό. Ακολουθούν δύο μουσικοί οργανοπαίκτες, ένας αρπιστής και ένας αυλητής. Το τέλος της πομπής αποτελούν δύο γυναίκες κρατώντας δάφνες και ταινίες. Η ταινία ήταν το σύμβολο των ποιητών. Η ζωγραφιά φέρει επεξηγηματικές επιγραφές

Οι κούροι και οι κόρες εμφανίζονται στο δεύτερο μισό του 7ου αι. π.Χ. είναι αφιερώματα σε θεούς και ακολουθούν συγκεκριμένα πρότυπα. Οι κόρες είναι ντυμένες ενώ οι κούροι γυμνοί.
Οι κόρες είναι κατά κύριο λόγο νέες γυναίκες σε μετωπική στάση, ντυμένες με πλούσια ρούχα και κοσμήματα, έχουν περίτεχνα μαλλιά, και στο ένα χερί κρατούν προσφορά.

η κόρη με το κυδώνι, αρ. 680, μουσείο Ακρόπολης, 115 εκ. ύψος
 Οι κούροι ήταν κυριώς επιτύμβιοι και αντικατέστησαν τις στήλες και τους αμφορείς. Είναι νέοι γυμνοί άνδρες, σύμφωνα με το ιδεώδες της ανδρικής ομορφιάς της εποχής εκείνο του ρωμαλαίου πολεμιστή. Χαρακτηριστικό τους η μετωπικότητα, και η στάση με την οποία το δεξί πόδι προεξέχει λίγο (ευνοϊκή κίνηση), σαν να πρόκειται να ξεκινήσει το βάδισμα. Τα χέρια είναι παράλληλα με το σώμα.
ο κούρος του Μονάχου, από την αρχαία Αττική, μουσείο Μονάχου, αρχαϊκή συλλογή

Πολλοί κούροι και κόρες του 6ου αι. π.Χ. έχουν ένα χαρακτηριστικό ανάλαφρο και αινιγματικό χαμόγελο στα χείλη, που αποκαλείται αρχαϊκό μειδίαμα που ίσως εκφράζει τη χαρά και την αγαλλίαση του ανθρώπου μπροστά στην ομορφιά του κόσμου.


Αρχαϊκό μειδίαμα στη Πεπλοφόρο κόρη, 530 π.Χ. από το Μουσείο της Ακρόπολης
Τα αρχαία ελληνικά γλυπτά ήταν σχεδόν όλα χρωματισμένα με φυσικά χρώματα
Το δέρμα το άφηναν στο φυσικό χρώμα της πέτρας, τα χείλη τα μαλλιά, τα μάτια και τα ρούχα τα έβαφαν, με τη τεχνική της εγκαυστικής όπου το χρώμα ανακατεύεται με ζεστό λιωμένο κερί και απλώνεται στην επιφάνεια του γλυπτού όσο αυτό είναι ακόμα ρευστό, ποτίζοντας έτσι τους πόρους της πέτρας.


πηγές
http://ebooks.edu.gr/modules/ebook/show.php/DSGL-C111/62/475,1811/
http://www.hellinon.net/NeesSelides/Thermo.htm
http://www.ime.gr/chronos/04/gr/culture/339arts_cer_painting.html
https://sites.google.com/site/protonotarios01/eidikothtes/fwtografoi/syn8esh-kai-ais8htikh-ths-fwtografias/h-e3eli3h-ths-didiastaths-eikonas 
http://enotitasaronikou.wordpress.com/2013/01/23/%CE%BA%CE%BF%CF%85%CF%81%CE%BF%CE%B9-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%BA%CE%BF%CF%81%CE%B5%CF%83/



Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου