Δευτέρα, 3 Νοεμβρίου 2014

Πολιτισμοί του Αιγαίου


Ο Κυκλαδικός πολιτισμός άνθισε στα νησιά του κεντρικού Αιγαίου κατά την Πρώιμη Εποχή του Χαλκού (3200-1100 π.Χ.)
Τρεις κυρίως είναι οι λόγοι που συνέβαλαν στην ανάπτυξη του. Η στρατηγική γεωγραφική του θέση,  οι περιορισμοί του φυσικού περιβάλλοντος που ανάγκασαν τους κατοίκους να στραφούν στην θάλασσα προκειμένου να έχουν τα απαραίτητα για την επιβίωσή τους και ο ορυκτός πλούτος (ο οψιανός της Μήλου, η σμύριδα της Νάξου, ο μόλυβδος της Σίφνου, ο χαλκός της Κύθνου και της Σέριφου και η πρώτη ύλη των νησιών, το μάρμαρο)




Τα ιστιοφόρα των Κυκλαδιτών φαίνεται ότι έφταναν εκτός από το Αιγαίο σε όλη τη Μεσόγειο.
Η περίοδος της μεγάλης ακμής είναι η μεσοκυκλαδική (2000-1600π.Χ.) όπου αναπτύχτηκαν τα μεγάλα αστικά κέντρα στο Ακρωτήρι στη Θήρα, και στη Φυλακωπή στη Νάξο. Εκεί βρέθηκαν πολυτελή σπίτια και επαύλεις διακοσμημένα με πολύ όμορφες τοιχογραφίες με διάφορα ζώα, πουλιά, ψάρια, λουλούδια, ψαράδες, παιδιά που παίζουν, ναυτικές εκστρατείες και άλλα θέματα που υμνούν τη φύση και τη ζωή. Χρονολογούνται γύρω στο 1500 π.Χ. και δείνχουν Μινωική επίδραση.

Τοιχογραφία απο τον οικισμό της Θήρας
Όμως ο κυκλαδικός πολιτισμός οφείλει την αναγνωρισιμότητα του περισσότερο στα κυκλαδικά Ειδώλια. Φτιαγμένα κυρίως από ντόπιο μάρμαρο, βρέθηκαν πάρα πολλά συνήθως σε τάφους (αφιερωμένα ίσως) στους νεκρούς. Είναι μορφές κυρίως γυναικών, και ανδρών, σχηματοποιημένα και με μεγάλη λιτότητα. Ίχνη από χρώμα που βρέθηκε επάνω σε αρκετά δείχνει ό,τι πολλές φορές το χρησιμοποιούσαν για τα τονίσον τα χαρακτηριστικά του προσώπου και του σώματος. Τα γυναικεία αναπαριστόνται συνήθως με τα χέρια σταυρωμένα κάτω από το στήθος, ενώ τα ανδρικά όρθια και καθιστά. Το ύψος τους είναι από λίγα εκατοστά (τα περισσότερα), έως και το φυσικό ανθρώπινο μέγεθος. Το κεφάλι οβάλ ή τριγωνικό έχει κλίση προς τα πίσω και είναι πλακωτό. Στο πρόσωπο κυριαρχεί η τριγωνική μύτη που προεξέχει, ενώ τα άλλα χαρακτηριστικά συχνά είναι ζωγραφιστά. Τα χέρια κολλητά στο σώμα (με κάποιες εξαιρέσεις όπως είναι ο αυλητής, ο αρπιστής, ο εγείρων πρόποσιν). Τα πόδια αρκετά κοντά, λεπτά, συχνά ελαφρά λυγισμένα, και οι άκρες των δακτύλων ανασηκωμένες. Τονισμένα είναι τα χαρακτηριστικά του φύλου, τα στήθη, η κοιλιά και η ήβη.
Εκτός από τα αυτήν την κατηγορία ειδωλίων υπάρχουν και αρκετά παραδείγματα που απεικονίζουν τη γυναικεία μορφή με τρόπο ακόμα πιο σχηματικό. Ο πιο γνωστός τύπος είναι τα «βιολόσχημα» ειδώλια της Πρωτοκυκλαδικής Ι περιόδου, που ονομάστηκαν έτσι επειδή το σχήμα τους θυμίζει βιολί. Είναι κατά κανόνα μικρού μεγέθους και σπάνια ξεπερνούν τα 15-20 εκ. ύψος.

Πρωτοκυκλαδική περίοδος,  89 εκ. ύψος  2800- 2300 πΧ

Πρωτοκυκλαδική περίοδος Ι,  γυναικεία Βιολόσχημα ειδώλια
 Περίπου το 1600 π.Χ. ένα παχύ στρώμα τέφρας από την έκρηξη του ηφαιστείου της Σαντορίνης έθαψε τον οικισμό της Θήρας.  Στους οικισμούς των γειτονικών νησιών η ζωή επανήλθε, ενώ ο ανερχόμενος Μυκηναϊκός πολιτισμός επηρέασε το Κυκλαδικό που όμως ποτέ δεν έχασε το χαρακτήρα του: την ελευθερία στην έκφραση, την φρεσκάδα των χρωμάτων, τη διάχυτη χαρά για τη ζωή.
 

Η Κρήτη είναι η πρώτη θαλασσοκράτειρα που αναφέρεται στην ιστορία. Τα καράβια της ταξίδευαν εκτός από τις κυκλάδες και την ηπειρωτική Ελλάδα και σε όλη τη μεσόγειο, ιδρύωντας εμπορικά κέντρα-σταθμούς. Λαός χαρούμενος αισιόδοξος, ειρηνικός (ανοχύρωτες πόλεις), αγαπά τη φύση, τη ζωή, τη πολυτέλεια.




 Οι βασιλείς είχαν κοσμική και θρησκευτική εξουσία. Δεν υπήρχαν ναοί, και η λατρεία (για γυναικείες θεότητες που είχαν σχέση με τη γονιμότητα) γινόταν στην ύπαιθρο ή σε κάποιο ειδικά διαμορφωμένο χώρο στα ανάκτορα. Τη Μινωική τέχνη μπορούμε να τη χαρακτηρίσουμε "ανακτορική"  αφού γίνεται στα παλάτια και στις μεγάλεις επαύλεις αρχόντων.

το παλάτι της Κνωσού. Ο μεγαλύτερος αρχαιολογικός χώρος της εποχής του Χαλκού στην Κρήτη

 Στη Κνωσό και στη Φαιστό βρέθηκαν τα μεγαλύτερα ανάκτορα, που δίκαια μπορούνε να χαρακτηριστούν λαβυρινθώδη εξαιτίας του μεγέθους και της τυχαίας διαρρύθμισης τους. Άλλα ανάκτορα υπήρχαν στα Μάλια στις Αρχάνες και στο Ζάρκο που πρέπει να ήταν επίσης κέντρα του νησιού.

η Παριζιάνα, Κνωσός,  1500-1450 π.Χ.
Τα θέματα της η Μινωική τέχνη τα αντλεί από τη φύση και ειδικά από τη θάλασσα όπως ψάρια, βράχοι, όστρακα, θαλασσινά φυτά, κυματιστές γραμμές, σπείρες και στρόβιλοι αλλά και ιεροτελεστίες (ταυροκαθάψια), σκηνές από την ύπαιθρο, και τα συναντάμε σε τοιχογραφίες, αγγειογραφίες, σφραγιδογλυφία, γλυπτική και αλλού.


Η τοιχογραφία των δελφινιών διακοσμούσε τους τοίχους του μεγάρου της βασίλισσας στο παλάτι της Κνωσσού



Ο Μυκηναϊκός πολιτισμός αναπτύχτηκε κατά τη τελευταία φάση της εποχής του χαλκού μεταξύ 1600 και 1100 π.Χ. Ανάκτορα βρέθηκαν στις Μυκήνες, τη Τίρυνθα, τη Πύλο τη Θήβα, την Ελευσίνα, την Εγκωμή της Κϋπρου, την Αθήνα. Ο Όμηρος ονόμαζε τις Μυκήνες "πολύχρυσες" εξαιτίας του πλούτου της, όπως αποδείχτηκε και με τα αρχαιολογικά ευρήματα. 

 Εσωτερικός διάδρομος στα κυκλώπεια τείχη στηΤίρυνθα, 14ος-13ος αι. π.Χ.

 Πολεμιστές, οργανωμένοι και πειθαρχημένοι, ζούσαν σκληρή ζωή, με αναπτυγμένη τη λογική, τη πνευματικότητα, τη συγκρατημένη έκφραση. Αυτή η ιδιοσυγκρασία καθρεφτίζεται στη τέχνη και την αρχιτεκτονική τους. Τεράστια (κυκλώπεια) τείχη στη Τίρυνθα που έφταναν σε κάποια σημεία τα 8 μέτρα πλάτος, μεγάλοι θολωτοί τάφοι στις Μυκήνες, και μεγαλοπρεπή παλάτια με ιδαίτερα λογική οργάνωση. Κέντρο του παλατιού το Μέγαρο (η βασιλική αίθουσα του θρόνου και υποδοχής). Γύρω του βρίσκονται τα διάφορα δωμάτια και οι βοηθητικοί χώροι ορθολογικά διαρρυθμισμένα.  Αργότερα το Μέγαρο θα αποτελέσει το σχέδιο του ναού που θα στεγάζεται πια το άγαλμα του θεού, και όχι ο βασιλιάς. 
κάτοψη Ομηρικού ανακτόρου
 Το μνημειακό στοιχείο υπάρχει και στο ανάγλυφο, όπως αυτό στη μεγάλη Πύλη των Λεόντων, με το θέμα των λιονταριών να έχει έρθει από την Ανατολή, στις Μυκήνες (14ος αι. π.Χ.) και που αποτελεί ένα από τα πρώτα μνημειακά έργα γλυπτικής στον Ελλαδικό χώρο.

λεπτομέρεια από το αγγείο των Πολεμιστών, πάνοπλοι Αχαιοί κατευοδόνονται από μια γυναίκα ενώ αναχωρούν για τον πόλεμο.  Μυκήνες 13ος αι.  π.Χ.

 Ο Μυκηναϊκός καλλιτέχνης πρόδρομος του Έλληνα των κλασικών χρόνων, υποτάσσει τη φύση στη λογική και πειθαρχημένη φόρμα. Με συγκρατημένο συναίσθημα σχηματοποιεί και δίνει μια αυστηρή γεωμετρική λογική, που συχνά αγγίζει τα όρια του αφηρημένου
Η διάταξη των μοτίβων σε οριζόντιες ζώνες και η ανάπτυξή τους από αριστερά προς τα δεξιά, μαζί με την εμφάνιση της ανθρώπινης μορφής θα εισάγει στην Ευρωπαϊκή τέχνη το αφηγηματικό στοιχείο (αγγείο των Πολεμιστών)
 

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου